Cách bảo quản đầu dò sau khi sử dụng

Đầu dò (probe/sensor) là bộ phận tiếp xúc trực tiếp với mẫu nước nên thường chịu ảnh hưởng nhiều nhất bởi cặn bẩn, hóa chất, nhiệt độ và điều kiện bảo quản. Một đầu dò được vệ sinh và bảo quản đúng cách không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ mà còn giúp hạn chế hiện tượng trôi giá trị, hiệu chuẩn không ổn định hoặc kết quả đo thấp/cao bất thường.

Tuy nhiên, không phải đầu dò nào cũng được bảo quản giống nhau. pH, ORP, DO, độ dẫn điện, độ đục và các cảm biến ISE có yêu cầu khác nhau.

1. Sau khi đo, không nên cất đầu dò ngay

Một quy trình cơ bản nên là:

Đo mẫu → Rửa đầu dò → Kiểm tra → Bảo quản → Hiệu chuẩn trước khi sử dụng lại nếu cần

Sau khi lấy đầu dò ra khỏi mẫu, trước tiên cần loại bỏ các chất còn bám trên bề mặt cảm biến.

Có thể dùng nước sạch hoặc dung dịch vệ sinh phù hợp với loại sensor. Với các đầu dò quang học, bề mặt cửa sổ đo cần được giữ sạch và không bị trầy xước; nên dùng khăn mềm, không gây mài mòn để vệ sinh.

Không nên dùng vật cứng để cạo trực tiếp lên bề mặt cảm biến.

2. Rửa đầu dò sau mỗi lần sử dụng

Đây là bước đơn giản nhưng rất quan trọng.

Sau khi đo:

• Lấy đầu dò ra khỏi mẫu.
• Rửa phần tiếp xúc với mẫu bằng nước phù hợp.
• Loại bỏ cặn bám.
• Nếu mẫu có dầu, hóa chất hoặc chất hữu cơ, sử dụng quy trình vệ sinh chuyên dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Lau khô phần bên ngoài của thiết bị và dây cáp.

Đối với cảm biến độ dẫn điện, chẳng hạn, cần vệ sinh các kênh điện cực sau mỗi lần sử dụng để loại bỏ cặn và chất bám.

Điểm cần lưu ý là “rửa bằng nước DI” và “bảo quản trong nước DI” là hai việc hoàn toàn khác nhau. Nước DI có thể phù hợp để tráng một số đầu dò, nhưng không phải môi trường bảo quản chung cho tất cả sensor.

3. Không bảo quản tất cả đầu dò trong cùng một loại dung dịch

Đây là lỗi khá phổ biến.

Loại đầu dò	Cách bảo quản thường gặp
pH	Dung dịch storage chuyên dụng hoặc KCl theo nhà sản xuất
ORP	Thường cần môi trường ẩm/dung dịch bảo quản phù hợp
DO quang học	Giữ ẩm, tránh để khô
DO màng điện hóa	Có quy trình riêng tùy loại và thời gian lưu trữ
Conductivity	Có thể bảo quản khô hoặc ướt tùy model
Turbidity quang học	Thường có thể bảo quản khô
ISE	Cần tuân thủ dung dịch bảo quản riêng
Temperature	Thường ít yêu cầu đặc biệt

Ví dụ, không được bảo quản đầu dò pH trong dung dịch không được nhà sản xuất chỉ định và không nên lưu trữ trong nước DI hoặc mẫu có độ ion thấp, mà nên dùng dung dịch storage dành cho điện cực pH hoặc 3 M KCl tùy thiết bị.

4. Đầu dò pH: tuyệt đối không để khô

Đối với đầu dò pH, đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng.

Không nên để đầu điện cực pH khô trong thời gian dài. Môi trường bảo quản thường là dung dịch storage chuyên dụng / KCl theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Không bảo quản điện cực pH trong nước cất, nước DI hoặc nước RO vì có thể làm ảnh hưởng đến điện cực và gây kết quả đo không ổn định. Ngoài ra, pH/ORP phải được duy trì trong môi trường ẩm khi bảo quản, và với lưu trữ dài hạn có thể được ngâm trong KCl 1 M hoặc buffer pH 4, tùy hướng dẫn của thiết bị.

Một lỗi rất thường gặp:

❌ Đo xong → rửa bằng nước DI → để đầu dò khô. Cách này có thể khiến điện cực pH bị giảm hiệu suất và gây khó khăn khi hiệu chuẩn lại.

5. Đầu dò DO cũng cần được bảo quản đúng cách

DO cần được phân biệt giữa:

• DO quang học (Optical DO)
• DO điện hóa (Polarographic/Galvanic)

Hai loại này có thể có quy trình lưu trữ khác nhau. Optical DO nên được giữ trong môi trường ẩm khi lưu trữ dài hạn, trong khi cảm biến DO polarographic/galvanic có thể có quy trình lưu trữ khô dài hạn riêng, tùy cấu hình.

Vì vậy, không nên áp dụng quy tắc “Đầu dò DO nào cũng phải ngâm nước” mà cần kiểm tra đúng model sensor.

6. Đầu dò quang học: chú ý cửa sổ cảm biến

Đối với các cảm biến độ đục, Chlorophyll, fDOM, Rhodamine, UV Nitrate và một số cảm biến quang học khác, vấn đề quan trọng nhất thường là bề mặt quang học.

Nếu cửa sổ cảm biến có cặn, dầu, rong tảo, vết xước hoặc dấu vân tay thì tín hiệu đo có thể bị ảnh hưởng.

Cần kiểm tra định kỳ bề mặt quang học và làm sạch bằng vật liệu mềm, không gây xước. Các cảm biến quang học này thường có thể được bảo quản khô trong thời gian dài và có thể sử dụng nắp bảo vệ để tránh làm hỏng bề mặt cảm biến.

7. Không ngâm đầu dò hoàn toàn trong nước nếu nhà sản xuất không yêu cầu

Hiểu lầm phổ biến: “Sensor phải ướt nên cứ ngâm cả đầu dò trong nước.” Không phải lúc nào cũng đúng.

Đối với lưu trữ ngắn hạn của một số sonde đa thông số, chỉ cần tạo môi trường ẩm bằng một lượng nước nhỏ trong cốc bảo quản; không nhất thiết phải ngâm toàn bộ sensor. Việc ngâm không đúng cách có thể làm ảnh hưởng đến một số loại cảm biến.

Đặc biệt, với pH/ORP/ISE, loại dung dịch và mức độ tiếp xúc phải tuân theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

8. Phân biệt bảo quản ngắn hạn và dài hạn

Không nên sử dụng cùng một quy trình cho trường hợp không sử dụng vài giờ và không sử dụng vài tháng.

• Ngắn hạn: dưới 4 tuần.
• Dài hạn: trên 4 tuần.

Bảo quản ngắn hạn:

Ví dụ đo hôm nay, ngày mai tiếp tục sử dụng hoặc đo hàng tuần. Với một số sonde đa thông số, có thể đặt một lượng nhỏ nước trong cốc bảo quản để tạo môi trường ẩm và đậy kín.

Bảo quản dài hạn:

Nếu không sử dụng trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, cần: Vệ sinh → Kiểm tra → Tháo sensor nếu cần → Bảo quản theo từng loại → Bảo vệ connector → Bảo quản thiết bị trong môi trường phù hợp. Đồng thời, cần tháo pin kiềm khỏi thiết bị khi lưu trữ dài hạn để tránh nguy cơ rò rỉ và ăn mòn.

9. Một số lỗi bảo quản thường gặp

Sai lầm	Hậu quả có thể xảy ra
Để pH khô	Giảm hiệu suất, khó hiệu chuẩn
Ngâm pH trong nước DI	Có thể làm ảnh hưởng điện cực
Dùng sai dung dịch storage	Có nguy cơ làm hỏng sensor
Không vệ sinh sau khi đo	Cặn bám, drift, giảm độ chính xác
Dùng khăn/vật liệu gây xước	Hỏng bề mặt cảm biến quang
Ngâm sensor không đúng quy định	Có thể làm giảm tuổi thọ
Để DO bị khô	Có thể ảnh hưởng hiệu suất sensor
Không kiểm tra dung dịch bảo quản	Sensor có thể bị khô trong quá trình lưu trữ
Để connector ẩm/bẩn	Có thể gây lỗi kết nối
Cất thiết bị có pin lâu ngày	Nguy cơ pin rò rỉ, ăn mòn

10. Quy trình bảo quản đầu dò sau khi sử dụng

Một SOP đơn giản có thể xây dựng như sau:

• **Bước 1 – Lấy đầu dò khỏi mẫu:** Sau khi hoàn tất phép đo, đưa đầu dò ra khỏi mẫu và tránh để mẫu khô trực tiếp trên bề mặt sensor.
• **Bước 2 – Rửa:** Rửa phần tiếp xúc với mẫu bằng nước phù hợp và vệ sinh theo yêu cầu của từng loại sensor.
• **Bước 3 – Kiểm tra:** Kiểm tra cặn bám, trầy xước, nứt vỡ, connector, O-ring, cáp và bề mặt cảm biến.
• **Bước 4 – Bảo quản:** Đặt sensor vào đúng dung dịch hoặc môi trường bảo quản được nhà sản xuất quy định.
• **Bước 5 – Đậy kín:** Đậy nắp/cốc bảo quản để hạn chế bay hơi, bụi và nhiễm bẩn.
• **Bước 6 – Kiểm tra trước khi sử dụng lại:** Nếu sensor đã được lưu trữ trong thời gian dài, tiến hành kiểm tra, làm sạch, hydrate nếu cần, calibration, kiểm tra bằng standard rồi mới đo mẫu.

Điều quan trọng nhất: không có một cách bảo quản chung cho mọi đầu dò. Nhớ nhanh theo nguyên tắc:

• pH/ORP → không để khô, dùng dung dịch bảo quản phù hợp.
• DO → phải xác định đúng loại DO và làm theo hướng dẫn riêng.
• Optical sensor → bảo vệ cửa sổ quang, tránh trầy xước.
• Conductivity → thường dễ bảo quản hơn nhưng vẫn cần vệ sinh sau sử dụng.
• ISE → đặc biệt chú ý dung dịch bảo quản, không dùng tùy tiện pH buffer hoặc conductivity standard.

Rửa bằng nước DI không có nghĩa là bảo quản trong nước DI. Đây là hai thao tác hoàn toàn khác nhau và đặc biệt quan trọng đối với điện cực pH, ORP và ISE.

Kết luận

Bảo quản đầu dò đúng cách là một phần của quy trình kiểm soát chất lượng phép đo, chứ không chỉ là thao tác vệ sinh sau khi sử dụng. Một sensor được bảo quản không đúng có thể vẫn “hoạt động”, nhưng bắt đầu xuất hiện drift, calibration không đạt hoặc kết quả thấp/cao bất thường.

Quy trình tốt nhất là: Đo → Rửa → Kiểm tra → Bảo quản đúng loại → Calibration/Verification → Đo lại. Hãy ưu tiên manual của chính model sensor đang sử dụng, vì yêu cầu bảo quản giữa các loại đầu dò và giữa các hãng có thể khác nhau đáng kể.

 

Hotline: 0986 316 960
Website: www.dongnamlab.com
Email: info@dongnamlab.com.vn
Văn phòng: Số 23/30 Đường C1, Phường Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam